Wat is een PGB en hoe werkt het? Uitleg voor 2026

Heb je zorg of ondersteuning nodig, of zorg je voor iemand die dat nodig heeft? Dan hoor je al snel de term PGB. Maar wat is een PGB precies, hoe werkt het in de praktijk en past het bij jou?

In dit artikel leggen we het persoonsgebonden budget stap voor stap uit: wat het is, via welke wet je het krijgt, hoe het geld wordt uitbetaald, wat je als budgethouder moet regelen en wat het verschil is met zorg in natura. Zo weet je waar je aan begint voordat je een PGB aanvraagt.

Let op: de informatie hieronder komt van Regelhulp en Rijksoverheid.nl (ministerie van VWS), de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en Per Saldo (stand oktober 2026). De precieze regels en bedragen verschillen per wet, gemeente, zorgkantoor en zorgverzekeraar. Check daarom altijd je eigen beschikking of indicatie, en vraag het bij twijfel na bij de organisatie die je PGB verstrekt.

Wat is een PGB?

Een persoonsgebonden budget (PGB) is volgens Regelhulp van het ministerie van VWS een bedrag waarmee je zelf zorg, verpleging of hulp en ondersteuning inkoopt. Jij bepaalt zelf waar, wanneer en van wie je de zorg krijgt. Dat geeft je meer regie over je eigen zorg.

Het alternatief is zorg in natura. Dan regelt de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar de zorg voor je via een zorgaanbieder waarmee zij een contract hebben. Je kiest dan uit die gecontracteerde aanbieders, en de administratie wordt voor je geregeld.

Met een PGB word je budgethouder. Je kiest zelf je zorgverleners, sluit contracten met hen af, maakt een planning en stuurt hen aan. Dat geeft vrijheid, maar brengt ook verplichtingen met zich mee. Daarover verderop meer.

Waarom kiezen mensen voor een PGB?

De belangrijkste reden is zelf kiezen. Met een PGB kun je bijvoorbeeld:

• een vaste, vertrouwde zorgverlener kiezen in plaats van wisselende gezichten;
• zorg inplannen op tijden die passen bij jouw leven, werk of gezin;
• een familielid of mantelzorger betalen voor de zorg die hij of zij al geeft (onder voorwaarden);
• zorg inkopen bij een kleinschalige aanbieder of zzp'er die niet door de gemeente of het zorgkantoor is gecontracteerd.

Juist die keuzevrijheid maakt het PGB populair bij ouders van kinderen met een beperking, bij mensen met een chronische ziekte en bij ouderen die graag thuis blijven wonen.

Via welke wet krijg je een PGB?

Het recht op een PGB is volgens Regelhulp vastgelegd in vier zorgwetten: de Jeugdwet, de Wmo, de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Welke wet voor jou geldt, hangt af van je leeftijd en het soort zorg dat je nodig hebt. Je kunt soms ook meerdere PGB's tegelijk hebben.

Jeugdwet: zorg voor kinderen tot 18 jaar (gemeente)

Zorg je als ouder of verzorger voor een kind of jongere tot 18 jaar die zorg nodig heeft? Dan vraag je een PGB voor jeugdhulp aan bij je gemeente. Lees meer in PGB Jeugdwet.

Wmo: hulp thuis voor volwassenen (gemeente)

Wil je als volwassene zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen? Via de Wet maatschappelijke ondersteuning kun je bij je gemeente een PGB krijgen voor bijvoorbeeld begeleiding, hulp bij het huishouden, dagbesteding, logeeropvang of een woningaanpassing. Volgens Regelhulp kan de gemeente een PGB niet zomaar weigeren als je aan de voorwaarden voldoet. Meer in PGB Wmo.

Zvw: verpleging en verzorging thuis (zorgverzekeraar)

Heb je langer dan een jaar verpleging of verzorging thuis nodig (wijkverpleging), of palliatief terminale zorg? Dan vraag je een PGB aan bij je zorgverzekeraar. Een bevoegd wijkverpleegkundige stelt eerst een indicatie. Voor kinderen gaat het om medische kindzorg thuis.

Wlz: blijvend 24 uur per dag zorg of toezicht (zorgkantoor)

Heb je blijvend de hele dag zorg of toezicht in de nabijheid nodig, bijvoorbeeld door een chronische ziekte of ernstige beperking? Dan vraag je eerst een Wlz-indicatie aan bij het CIZ. Het CIZ beoordeelt of je recht hebt op Wlz-zorg, maar niet of je een PGB krijgt. Dat beoordeelt het zorgkantoor in je regio. Lees verder in Wlz PGB uitgelegd.

Twijfel je of je in aanmerking komt? In ons artikel PGB voorwaarden: wanneer heb je recht op een PGB? vind je per wet de voorwaarden en een handige checklist.

Wat kun je met een PGB inkopen?

Welke zorg je precies mag inkopen, staat in je indicatie of beschikking: de brief van de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar. Regelhulp noemt onder meer deze vormen van zorg en ondersteuning:

• Individuele begeleiding, bijvoorbeeld hulp bij de administratie, structuur in de dag of niet alleen thuis kunnen zijn. Zie PGB begeleiding.
• Begeleiding in een groep, zoals dagbesteding of dagopvang.
• Huishoudelijke hulp, zoals schoonmaken, wassen, koken of boodschappen doen.
• Persoonlijke verzorging, zoals hulp bij wassen, aankleden, eten en drinken of medicijnen innemen.
• Verpleging, bijvoorbeeld wondzorg of injecties.
• Logeeropvang (kortdurend verblijf), zodat je mantelzorger even rust krijgt. Lees meer in Logeeropvang met PGB.
• Hulp bij vervoer, woningaanpassingen (Wmo) en wonen in een wooninitiatief (Wlz).

Een PGB is dus geen vrij besteedbaar geld. Je mag het alleen gebruiken voor de zorg waarvoor het is toegekend. Budgetten uit verschillende wetten mag je volgens Regelhulp ook niet 'uitruilen': een PGB van de gemeente besteed je alleen aan Wmo-ondersteuning of jeugdhulp, een PGB van de zorgverzekeraar alleen aan verpleging en verzorging.

Hoe werkt een PGB in de praktijk?

Het geld komt niet op je eigen rekening

Een veelgehoorde misvatting is dat je het budget op je bankrekening krijgt. Dat is niet zo. Volgens Regelhulp doet de Sociale Verzekeringsbank (SVB) of de zorgverzekeraar alle uitbetalingen. Dit heet trekkingsrecht.

• Bij een PGB uit de Wlz, Wmo of Jeugdwet betaalt de SVB je zorgverleners uit, op basis van de zorgovereenkomsten die je hebt afgesloten. Jij bepaalt wel welke zorg je inkoopt.
• Bij een PGB uit de Zvw krijg je het budget niet vooraf. Je declareert de rekeningen van je zorgverlener bij je zorgverzekeraar.

Hoe de SVB precies werkt, lees je in SVB en PGB uitgelegd.

Je sluit een zorgovereenkomst met iedere zorgverlener

Met iedere zorgverlener sluit je een zorgovereenkomst. Daarin leg je vast welke zorg hij of zij levert, hoeveel uur en tegen welk tarief. Bij een PGB van de gemeente of het zorgkantoor is een modelovereenkomst van de SVB verplicht. Bij een PGB van de zorgverzekeraar mag je een SVB-model gebruiken, maar je mag ook zelf een overeenkomst opstellen. Meer hierover in PGB zorgovereenkomst en contract.

Je maakt een budgetplan

Voor een Wlz-PGB maak je volgens Regelhulp een budgetplan: welke zorg je inkoopt en bij welke zorgverlener(s). Sommige zorgkantoren vragen ook een zorgbeschrijving. Ook bij de Zvw hoort een budgetplan bij de aanvraag. Tips en voorbeelden vind je in PGB verantwoording en budgetplan en Voorbeeld zorgplan PGB.

Je declareert, plant en stuurt aan

Als budgethouder declareer je de gewerkte uren van je zorgverlener bij de SVB, meld je het als een zorgverlener ziek is en regel je zelf vervanging bij ziekte of vakantie. Je houdt in de gaten of de afspraken worden nagekomen en of de zorg goed is. Je bent werkgever of opdrachtgever van je zorgverleners.

Je houdt een administratie bij

Rijksoverheid.nl schrijft voor dat je een overzichtelijke PGB-administratie bijhoudt en die 5 jaar bewaart. De SVB kan de salarisadministratie voor je doen, maar ook dan houd je zelf een administratie bij, bijvoorbeeld in Mijn PGB op de website van de SVB. Hoe je je budget slim beheert, lees je in PGB budget beheren.

Pgb-vaardig: past een PGB bij jou?

Voordat je een PGB krijgt, controleert de verstrekker of je pgb-vaardig bent. Rijksoverheid.nl noemt daarvoor 10 punten. Je moet onder meer:

1. een goed overzicht van je eigen situatie houden;
2. weten welke regels bij een PGB horen;
3. een overzichtelijke PGB-administratie bijhouden;
4. kunnen communiceren met de gemeente, zorgverzekeraar of het zorgkantoor, de SVB en zorgverleners;
5. zelfstandig handelen en zelf zorgverleners kiezen;
6. zelf afspraken maken, bijhouden en je eraan houden;
7. beoordelen of de zorg uit het PGB bij je past;
8. zelf de zorg regelen met een of meer zorgverleners;
9. zorgen dat je zorgverleners weten wat ze moeten doen;
10. weten wat je moet doen als werkgever of opdrachtgever.

Lukt dat (nog) niet zelf? Dan mag je volgens Regelhulp iemand aanwijzen die het PGB voor je beheert, zoals een familielid of wettelijk vertegenwoordiger. Bij een Wlz-PGB is een vertegenwoordiger soms verplicht. Je kunt het beheer ook uitbesteden; lees daarover Wat is PGB beheer?. Twijfel je? Doe dan de online pgb-test of vraag gratis hulp aan een onafhankelijke cliëntondersteuner via je gemeente.

Hoeveel is een PGB en wat zijn de tarieven?

Hoe hoog je PGB is, hangt af van de zorg die in je indicatie of beschikking staat. Het budget moet hoog genoeg zijn om die zorg in te kopen. Er is dus geen vast bedrag per persoon.

Wel gelden er maximumtarieven voor wat je een zorgverlener mag betalen:

• Wlz 2026: maximaal € 84,99 per uur of € 78,24 per dagdeel voor een formele zorgverlener, en maximaal € 26,98 per uur voor een informele zorgverlener zoals een familielid (bron: Regelhulp).
• Zvw 2026: het informele tarief is landelijk maximaal € 30,84 bruto per uur. De maximumtarieven voor formele zorg bepaalt iedere zorgverzekeraar zelf.
• Wmo en Jeugdwet: de tarieven verschillen per gemeente. Volgens de Wmo moeten ze wel 'toereikend' zijn om de toegekende ondersteuning in te kopen.

Vraagt een zorgverlener in de Wlz meer dan het maximumtarief? Dan mag je het verschil volgens Regelhulp niet uit je PGB betalen, maar wel zelf bijbetalen als je dat wilt. Een volledig overzicht vind je in PGB tarieven 2026 en 2027.

Eigen bijdrage

Ook met een PGB betaal je vaak een eigen bijdrage, net als bij zorg in natura. Bij de Wmo en de Wlz (vanaf 18 jaar) betaal je die volgens Regelhulp uit je eigen inkomen of vermogen, niet uit het PGB. Bij de Wlz berekent het CAK de eigen bijdrage en stuurt het de rekening. Jongeren onder de 18 betalen geen eigen bijdrage voor Wlz-zorg.

Familie of mantelzorger betalen uit je PGB

Met een PGB mag je ook een familielid of mantelzorger betalen. Er gelden wel voorwaarden. Hij of zij moet de zorg leveren die in je indicatie of beschikking staat, en je sluit een zorgovereenkomst af, bijvoorbeeld het SVB-model 'Zorgovereenkomst met partner of familielid'. Familieleden krijgen het lagere informele tarief. Gemeenten kunnen daarnaast eigen voorwaarden stellen. Alles hierover lees je in Informele zorg met een PGB.

Goed om te weten: de Eerste Kamer stemde op 22 september 2026 in met een wetsvoorstel waardoor PGB-zorgverleners met een arbeidsovereenkomst voor minder dan 4 dagen per week ook toegang krijgen tot WW en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, en recht op 104 weken loondoorbetaling bij ziekte. Volgens Rijksoverheid.nl ondersteunt de SVB budgethouders bij deze werkgeverstaken en worden budgethouders gecompenseerd voor de extra kosten.

PGB of zorg in natura: de verschillen op een rij

• Keuze zorgverlener: met een PGB kies je iedereen die past binnen de regels; bij natura kies je uit gecontracteerde aanbieders.
• Administratie: met een PGB doe je die zelf (of laat je die doen); bij natura regelt de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar die.
• Rol: met een PGB ben je werkgever of opdrachtgever; bij natura ben je cliënt van een zorgaanbieder.
• Familie inzetten: met een PGB kun je onder voorwaarden een familielid betalen, tegen het informele tarief.

Je kunt een PGB en zorg in natura volgens Rijksoverheid.nl ook combineren, bijvoorbeeld verpleging via thuiszorg in natura en persoonlijke verzorging via je PGB. Omzetten van PGB naar natura of andersom kan soms ook; bespreek dat met je gemeente, zorgkantoor of zorgverzekeraar.

Hoe vraag je een PGB aan?

Kort samengevat:

1. Bepaal welke wet bij jouw zorg hoort (Jeugdwet, Wmo, Zvw of Wlz).
2. Vraag een indicatie of beschikking aan bij de gemeente, de wijkverpleegkundige of het CIZ.
3. Geef aan dat je een PGB wilt en leg uit waarom zorg in natura niet goed past.
4. Laat zien dat je pgb-vaardig bent (of wie het PGB voor je beheert).
5. Maak een budgetplan en zoek passende zorgverleners.
6. Sluit zorgovereenkomsten en lever ze in bij de SVB of je zorgverzekeraar.

Het volledige stappenplan met tips vind je in PGB aanvragen: stappenplan. Wil je weten hoe je van toekenning naar zorg aan huis gaat, lees dan PGB zorg regelen.

Veelgestelde vragen over het PGB

Wat betekent PGB?

PGB staat voor persoonsgebonden budget: een bedrag waarmee je zelf zorg of ondersteuning inkoopt, in plaats van zorg in natura via een gecontracteerde aanbieder.

Krijg ik het PGB op mijn eigen rekening?

Nee. De SVB betaalt je zorgverleners uit bij een PGB uit de Wlz, Wmo of Jeugdwet (trekkingsrecht). Bij een Zvw-PGB declareer je de rekeningen bij je zorgverzekeraar.

Hoeveel is een PGB per maand?

Daar is geen vast bedrag voor. De hoogte hangt af van de zorg in je indicatie of beschikking en van de tarieven van je gemeente, zorgkantoor of zorgverzekeraar.

Mag ik mijn partner of ouder betalen uit mijn PGB?

Ja, onder voorwaarden. Je sluit een zorgovereenkomst af en betaalt het informele tarief. In de Wlz is dat in 2026 maximaal € 26,98 per uur.

Kan ik een PGB en zorg in natura combineren?

Ja, dat kan vaak, bijvoorbeeld als je verschillende soorten zorg nodig hebt. Bespreek de mogelijkheden met de organisatie die je zorg verstrekt.

Een zorgverlener vinden voor je PGB

Heb je een PGB of vraag je er een aan? Dan is de volgende stap een zorgverlener die bij je past. Op MijnZorgDirect plaats je gratis een hulpvraag en kom je direct in contact met zorgverleners, zonder bureau ertussen. Maak een account als zorgvrager, bekijk beschikbare zorgverleners of start bij PGB begeleider gezocht. Lees eerst hoe het werkt en onze tips in PGB zorgverlener vinden.

Ben je zorgverlener en wil je via een PGB werken? Bekijk openstaande hulpvragen via PGB gezocht, maak een account als zorgprofessional en lees meer over werken via een PGB.